bluziranje

(прва кавадаречка колумна)

Дел од моите најважни активности во долгогодишното патување низ чудниот свет на кавадаречката култура и уметност се поврзани со активностите на најголемиот културен амбасадор на Кавадарци – Фолклорниот ансамбл “Тиквеш“. Дел од најдрагите, бидејќи донесоа многу нови пријатели од различни земји, донесоа нови искуства и позитивни вибрации, донесоа над 20 авторски ТВ емисии за патувањата со кавадаречките играорци, многу фотографии со насмеани и драги лица, донесоа нова музика во мојот живот, накратко – едно фантастично искуство во еден искрен свет, кој е своевиден чувар на најважните светски сеќавања, поврзани со дефиницијата на народите, на различноста како последно богатство на овој забеган свет, последно прибежиште во кое се населиле некои сеуште нормални луѓе.

Можеби чудно за човек, кому најважните делови од животот му ги следи жестока рок музика. Но, успешните моменти со кавадаречкиот фолклорен ансамбл не можат да ги заменат никакви случајни изложби, дебело нарцисоидно обоени концерти, промоции на книги кои никогаш не требало да бидат издадени, не можат да ги заменат никакви лицемерни средби со истрошени и нереализирани (ѓоамити) уметници, кои особено оваа година ни се мотаат низ градот. А можеби сепак не е чудно?! Рокенролот како вечна потрага по слобода, во нормалната човечка желба да се биде свој и посебен, токму кај мене најде заедништво со автентичниот фолклор, симбол на различноста, последното светско богатство и тоа во време кога морбидната глобализација безмилосно голта се пред себе и која со сила прави обиди за некоја студено – лажна блискост, притоа правејќи не подалечни меѓу себе, повеќе од било кога порано низ вековите на светската историја полна со нелогичности, диктирана најчесто од луди сподоби, со кретенски амбиции удавени во недолжна крв.

А што има врска глобализацијата со нашите локални приказни? Нема. Ние, за жал, функционираме поинаку. Поинаку до таа мера што како единствена цел на нашето функционирање се појавува – катастрофата. И тоа во сите нејзини облици на делување. И никој не ни е крив за тоа!

Во моментов додека го пишувам текстов, започнува престојот на Фолклорниот ансамбл “Тиквеш“ во Полска. Кавадаречките играорци во оваа пријателска земја на македонскиот народ, учествуваат на голем меѓународен фестивал на фолклорот, претставувајќи ги Кавадарци и Македонија. И додека некаде, во некој нормален град, ова би се искористило за извонредна промоција на се квалитетно кавадаречко и македонско, нас овде допрва не чекаат пречки. Тажната завидливост на овдешните дежурни озборувачи, кои во животот не направиле ништо за својот град и држава, е само одглас на нашето бедно самопонижување.

Колку за информација, кавадаречките играорци за шест дена во Полска ќе одржат пет целовечерни концерти, во четири различни градови, на над 30 степени под сенка, претставувајќи ги Кавадарци и Македонија, веејќи го македонското знаме, со гордост претставувајќи ги македонскиот фолклор, култура и традиција. Во Полска пристигнаа по дводневно патување, низ пет држави, со автобус. Веќе се воспоставени контактите со останатите ансамбли од повеќе земји од целиот свет и кога ќе се вратат назад, несебично со нас ќе споделат уште една успешна приказна, за жал толку ретка во овие забегани времиња кои траат предолго, а во кои на повеќето им е важна само себепромоцијата, транзицискиот грабеж и ефтините сплетки и подметнувања.

А на домашен терен – калакурница! Ми доаѓа да си го поставам конечното прашање: Вредат ли сите напори и 24-часовната работа и подршка на кавадаречката култура и уметност? Навистина, дали е вреден сиот тој труд? Дел од (таканаречените) уметници и културни работници се слика и прилика на се што изроди мочанава транзиција. Чиста болест! Постои опасност Кавадарци од Град на културата да се претвори во мочуриште, во кое ќе се удави последната автентична кавадаречка уметност, позната и призната низ целиот свет, а дома домородните мудросерци ја туркаат под тепих и безмилосно ја газат, користејќи ја секоја секунда да ни продаваат пуфки во вид на културна обланда, во која се завиткани еден куп џабе потрошени пари.

Чудо големо, почитувани случајни или намерни сопатници во блузирањево, не стигна годинава. Наеднаш еден куп луѓе знаат како се прави театар, како се организираат фестивали, се утепавме од безлични концерти на класична музика, инстант изложби, а од бројот на настаните (?!) не успеавме да запаметиме кој беше вчерашниот и кој ли тоа голем културен или уметнички настан ќе ја одбележи годината, кога нема бре ниту публика која може да го следи овој чудно амбициозен ритам на дејствија.

Има богами, има теми што ќе ни се влечат низ живеачкава како некое проклетство, па летово има да се блузираме до бескрај на 40 под сенка. Белки попатно ќе не спрепне нешто фино, колку да не не голтне мочуриштето во кое се претвора дваесетгодишната локална транзиција, на која и пречи се што е квалитетно и размислува со своја глава, без разлика чиј газ е залепен за омилената држ – недај фотелја.

П.С. Колумнава ја посветувам на кавадаречките играорци, музичари и вредни и скромни организатори и ентузијасти, членови на Фолклорниот ансамбл “Тиквеш“. Во моментот единствената убава кавадаречка приказна, која за среќа се одвива далеку одовде, во Полска, далеку од дофатот на локалните дрипци и лузери, далеку од губитниците и случајните типови во кавадаречката култура и уметност. Горд сум што убавата приказна ќе ја дознаам прв и ќе ја споделам со сите кои знаат што е вредно, квалитетно и пред се – човечко.

By

Марјан Т.

(прва кавадаречка колумна)

Дваесет години никако да мрднеме од место. Дваесет мочани транзициски години. А транзицијата се повеќе личи на бесконечна, оти баш не заболе сите за тињата во која дебело сме заглавиле. А бе око да ни трепне за бесперспективноста. Европа? Европа си прави вицови со нас и не зема за пример на часовите по природа и општество кај нивните првооделенци. И додека бесконечно си го раскажуваме вицот за гомната и кофите и слатко се смееме на него, додека врв на цитирана “поговорка“ е поентата во приказната каде што агата го пучи македончето – За зорт, за аман; се дотогаш секојдневно ќе си го кркаме и ќе викаме има и бетер. Има! Ама мене не ми се стигнува до таму. Немам ниту намера да кинисам натаму, ма колку и да тоа вам ви изгледа најбезболно. Нека боли колку што сака, ама ќе го дочекам денот кога животот ќе им го покаже вистинското место на барабите од сите бои, на полуписмените неандерталски снобови и на дволичните болно амбициозни (четврт) кариеристи, за кои најголема авантура е да станат од испотената фотелја, за кои врв на успехот е прошетка низ извиканите скопски трговски центри и ефтините солунски шопинг тури, за кои врв на просветувањето е читањето на текстот на обвивката на тоалетната хартија, додека стенкаат вшмукнати во кичерајската шолја или кога со светнати очи читаат некролози на кои пишува дека младоста на оваа земја не заминува само во странство.

Годинава пак, на Кавадарци му падна честа (?!) да биде Град на културата во Република Македонија за 2010 година. Се ближи половина на годината и уште сега може да се направи солидна анализа за случените настани, за нивниот (не) квалитет, односно квантитет. Ама којзнае дали и има потреба од сериозно анализирање, кога се е јасно и видливо секојдневно. На пример, болно и скандалозно одекна информацијата за состојбата на Спомен куќата на народниот херој Страшо Пинџур во Ваташа. Не постои никаков, ама баш НИКАКОВ начин да се оправда оваа гнасотија! Особено поради фактот што одредена личност зема плата за да се грижи за куќата, а не да ни повторува изџвакана соцреалистичка приказна и тоа дури двапати годишно. Можеби е последен момент токму платените за таа работа да се запрашаат самите – дали ги бива бре воопшто за тоа што се зафатиле да го сработат или им се битни само себепромоциите. И сеуште никому ништо. Срамота!

И додека си минат годините, а животот си го тера своето упорно движејќи се кон крајот, некои нови генерации ги запоседнуваат местата на старите, повторувајќи ги приказните во кои се е исто, само годините и имињата на личностите се менуваат. И додека низ градот никнуваат згради без паркинзи, детски игралишта без деца и играчки, додека тресиме глупости и дробиме празен муабет како некогаш ќе биде подобро, наеднаш осамнал нов ден во кој конечно себеси си признаваме дека повеќето од луѓето кои сме ги познавале – повеќе ги нема. Но ги нема и сеќавањата за нив. Неповратно заминале во заборав. Со години наназад го тупиме за некакво си подобро утре, а секојдневието ни носи некакви фамилијарни монографии платени со наши пари, се подготвуваат таинствено некакви one man show енциклопедии повторно платени со наши пари, некакви рурални сподоби интелектуално се титулизираат (времено оставајќи ги овците на паша нај роднините на село) и нема бре кој гласно да проговори, да постави прашања, море да тропне силно на масата и да рече – Доста е! И всушност, зошто и да има такви во градов кој не дозволува обични корпи за ѓубре да преспијат 24 часа, во градов кој не признава квалитет, доблест и талент. Во градов кој монструозно ги јаде своите деца и кој себично застанал на десет километри од главните патишта во државата. Изгледа така му е арно. Само, ќе остане ли некој, во некоја скромно среќна иднина, кој понекогаш со радост ќе раскажува приказни кои започнуваат со “Се родив во Кавадарци…“?!

П.С. Од поодамна не сум потсетил дека имињата на улиците во Кавадарци сеуште се непроменети. Најверојатно и овојпат моите зборови ќе ги однесе ветерот, ама нека биде запишано. Ете и раскопаниот, односно во фаза на реновирање градски ни плоштад, сеуште е маршалов. Дајте бре луѓе, поработете малку на случајот. Еве уште еднаш, вака јавно, како граѓанин на Кавадарци, гласно барам промена на имињата на улиците во Кавадарци кои се наречени по личности кои ништо не ми значат.

By

Марјан Т.

(прва кавадаречка колумна)

Вообичаено за ова време од годината, ја активирам терасата и во ретките моменти на опуштање, се обидувам на раат да испијам кафе, да прелистам некој весник, да запишам нешто што ми се мота низ главата или едноставно да седам, да слушам музика од намерно одбран албум, која тивко си го наоѓа својот пат од системчето во дневната, преку вратата до мојата омилена тераса – местоположба.

Ама оваа пролет – ништо од тоа! Пред некој ден, натоварен со кофи и други сродни тракатанци полни со вода, некакво средство за разорување зимска тераса нечистотија, две – три стари крпи и една нова цврста четка, се реши да ја средам малку мојата ретко користена, ама омилена (и единствена) тераса. И во истиот момент зажалив што залудно си го потрошив својот ентузијазам и својата тераса – енергија. Неподнослива смрдеа фино се ширеше низ таканаречениот нов центар и станав сведок на она што само се потшепнува низ градот – некој ги труе кучињата скитници низ Кавадарци, а нивните мрши остануваат цел ден и ноќ таму каде што отровот дефинитивно си ја завршил својата работа. Приказните одат до таму што се шпекулира дека некој става отров по контејнерите и дивите депонии. И веднаш се поставуваат, сами од себе, неколку прашања. Зошто? Кој? Размислува ли воопшто некој, дека мочанава транзиција дотера еден дел од луѓето до такво дереџе, за жал, да бидат приморани да претураат по контејнерите и да ставаат во излитени најлон кеси остатоци од нечиј ручек или вечера, па да ја залажат малку кутрата сиромаштија која ом се вовлекла во живеачката?! Што ако веќе утре пред нечиј двор, позади некоја зграда, отровот земе и човечка жртва? А? Празни лејки низ градов колку сакаш. И тоа лејки со шефовски, директорски и којзнае какви се не полуфотелјашки места и измислени функции и одговорности, кои дваесетина години наназад ни ја трујат живеачката. Од сите бои и страни на светот кои како епитети си ги ставаат пред излитените политички мудросерни пароли. По се изгледа, се решило некое амбициозно шефче да го реши проблемот со кучињата скитници, така што дискретно ќе ни го постели градот со кучешки мрши. Ебати тоа дискрецијата сосе амбициозноста.

И што дека е дваесет и први век, што дека разно – разни невладини и ѓоамити граѓански дружини трошат белосветски пари за екологија, здрав живот и заштита на животните. Нивната совест (?!) трае се до последното грантовско евро потрошено на фина гардероба и добро шлокање и крканција низ трендовските кафулиња и ресторани.

Нешто сум жесток? Да! Макар мојата жестина доаѓала од едноставната човечка потреба понекогаш да се излезе на сопствената тераса, без нечија антицивилизациска амбиција и болен ум, да ти го заебе денот, а со тоа и да ти ја убие желбата – еден убав ден Кавадарци да биде пристојно место за живеење!

П.С. Деновиве низ градот се изнаслушавме еден куп приказни за тоа како ќе изгледа реновираниот плоштад во Кавадарци и тоа од членовите на разно – разните сеир компании, преку дежурните оговарачи, па се до политичките субјекти, односно нивните таканаречени портпароли, кои си прават дневни приказни за еднократна употреба и крајот не можеш да им го фатиш. А да им текнеше на инвеститорот и изведувачот, да ставеа една табла со сите податоци и скица/цртеж со идниот изглед на плоштадот како на сите нормални градилишта низ светот? Не ќе да е лошо, па да потераме и некоја друга работа.

By

Марјан Т.

(прва кавадаречка колумна)

Чудна работа. Пред извесно време низ Македонија помина најдобриот тексашки маријачи бенд, а никој не се запраша зошто истиот не го посети и Кавадарци?! Та нели сме Град на културата за 2010 година?! Некако логично делува ретките странски атракции кои гостуваат низ државата да се претстават на една (едногодишна?!) манифестација, зад која стојат и ја финансираат Министерството за култура и кавадаречката Локална самоуправа.

Чудна работа. Во годината, во која Кавадарци е Град на културата, му се случуваат диви детски театарски(?!) претстави по принципот “дај шта даш“ и повторно никому ништо. Море тоа и не е толку чудно, чуден е начинот на кој таа “претстава“ доаѓа до децата низ кавадаречките основни училишта. Таинствени и сомнителни се патиштата на продавачите на квази културни производи. И затоа никој нека не се чуди кога квалитетните културни и уметнички настани “плачат“ по публика. Публиката од мали нозе се одвикнува од убавото, а отровот трае до крајот на животот. Да, чудна, ама некако вообичаена работа за Кавадарци, па дури и во годината во која е Град на културата. А оваа “титула“ сама по себе подразбира дека кавадаречките љубители на убавото (од сите возрасти) треба да добијат едногодишна порција од квалитетна култура и уметност.

Чудна работа. И официјално пред некој ден се отвори манифестацијата “Кавадарци – Град на културата 2010“, а публика малку, премалку. Публиката од изложбата, откако ја подбра и елиминира содржината на коктелот, се префрли на плоштадот, а тој полупразен, море накај празен. Тажно е што поголемиот дел од печатените национални медиуми објавија дека плоштадот (да, таму беше отварањето) бил преполн, па дури некаде објавија дека имало неколку илјади посетители?! Батали кој тоа беше или не беше, кој дошол, кој заборавил или не му се доаѓало, па според протоколот требало да се каже ова или она, па не му се бендисувало столчето и си заминал, фактот дека плоштадот беше празен на отварањето на една манифестација за која се утепавме кажувајќи, дека Кавадарци со неа ќе биде на врвот, ќе биде епицентар, ќе биде нај во Македонија (културно и уметнички де) и не дава многу место за оптимизам. Дека она квалитетното што на кавадарчани ќе им се понуди годинава како културен производ и ќе биде посетено. Фактот дека еден од најквалитетните концерти воопшто одржани со години наназад во Кавадарци беше слабо посетен, ме тера да се запрашам – дали сме ја разбрале суштината на една ваква голема манифестација? Од организаторот до публиката, а меѓу нив учесниците. Одличната изведба на Биг бендот на чело со Кире Костов и врвните гости, велемајстори на своите инструменти, особено поради фактот што репертоарот беше специјално подготвен, од изборот на темите до аранжманите, се стекна грд впечаток дека концертот се заборави веднаш штом започна огнометот. Лично – уживав во концертот. Од таа вечер единствено се думам и сеуште не ми е јасно – што сакаше да ни каже Петар Темелковски со својот монолог?!

И да, можеби сепак деновите и настаните кои доаѓаат ќе направат да грешам во моите размислувања. Би сакал да е така. Можеби тоа ќе се случи ако престанеме да им се клањаме на едикојси истрошени личности, на кои всушност и никогаш не им било гајле за кавадаречката култура и уметност, откако му ја здимиле од Кавадарци, заборавајќи притоа дека тоа што ги направило некакво име низ државава – започнало овде. Од луѓе кои прекусила двапати годишно доаѓаат во Кавадарци се очекува да бидат добри гости, а не да се плеткаат и да поставуваат правила на игра, небаре Кавадарци е нивна приватна прчија. Тоа не ќе да е нешто добро.

Како човек кој сакал – нејќел професионално ќе биде вклучен во поголемиот дел од настаните годинава во Кавадарци, му останува само да се надева дека организаторот ќе се сети да го вклучи сиот расположив квалитетен уметнички и културен капацитет на градот, луѓе без кои, да бидеме искрени, манифестацијата “Кавадарци – Град на културата“ ќе заврши како локална едногодишна заебанција и приватна забава на поединци и ќе биде заборавена веќе со првиот ден на наредната година. Дали има сеуште време и памет да се стори нешто – останува да видиме.

П.С. Неколку културни и уметнички манифестации кои минатата година беа на врвот од случувањата во Кавадарци, не се во програмата на “Град на културата“. Конкретно тука мислам на Петтата меѓународна ликовна колонија “Х. Фени“ и Фестивалот “Денови на виното, културата и уметноста Астрато 2010“. Токму фактот дека тоа се (ретки) манифестации финансирани од приватни стопански субјекти требаше да биде одлучувачки истите без никаков проблем да се најдат во програмата. Организаторот ќе имаше само корист овие две манифестации со врвен квалитет и со огромна бројка на учесници од Македонија и странство да се најдат заедно со останатите. Ем немаше да го чини скршена банка, ем ќе имаше квалитетни и меѓународни повеќедневни настани плус во програмата. Но, тоа е тоа. Животот продолжува, приказните се за да се раскажуваат, а мислењата за да се кажуваат. Годело тоа некому или не – утре е нов ден.

By

Марјан Т.

(прва кавадаречка колумна)

Март своевремено беше најубавиот месец во годината. А сега? Врне снег, вода до колена. Иронија? Жолт бил снегот поради песок од Африка. Приказна? Езерата биле полни до врвот, па едикојси бил крив за тоа. Уште една проказна? Којзнае. Најверојатно вистината ќе е на некое друго место. Или можеби најблизу до вистината е дека природата се сетила дека со нас луѓето не може да најде заеднички јазик, па се решила да ни го дотера умот. И тоа баш ефектно. И баш нешто се думав дека од 2010 можеби и ќе биде нешто. А оно се да ти било чиста заебанција. И ова со Град на културата, наместо да биде начин на кој културата и уметноста во Кавадарци ќе дишат полесно барем оваа година, се движи по некоја непозната патека, некако настрана од креативноста и вистинската уметност.

Во понеделникот во Кавадарци се одржа единствениот македонски концерт на новата европска џез атракција “Bace Quartet” предводени од извонредниот и непредвидлив џез пијанист Васил Хаџиманов (да бееее… потекнува од Кавадарци) и единствениот Теодосиј Спасов (човекот како да има милијарда квалитетни музички фолдери во себе). Беше тоа и официјална концертна промоција на нивниот нов албум. И што дека беше! Кога, иако најавуван со денови пред тоа на еден куп национални и локални електронски и печатени медиуми, ниту еден нивни новинар или снимател не дојде да одбележи некој момент од концертот, некако далеку ова Кавадарци од Скопје му доаѓа или ќе да е нешто друго. Ќе да е нешто друго, бидејќи повеќето од националните медиуми имаат дописници од Кавадарци и ако имаат барем трошка новинарски инстинкт, во понеделникот ќе беа нацртани во кавадаречкиот Дом на култура и ќе го следеа концертот. Ама тоа е тоа. Тие одамна не присуствуваат на било каков културен и уметнички настан во Кавадарци. Штета. А можат понекогаш да уживаат во некоја добра претстава, концерт или изложба. Не сакам ни да помислам дека станува за некаков бојкот, ама ете и таа мисла ми доаѓа на памет.

Друго ми беше зборот. Таман помисливме дека “големите“ празници поминаа, оп – ете ти го 8-ми март. Ден на жената! Да бе! Другите 364 дена нели се денови на жената? Парче пластика и непознато растение во цреп? Некако не ми личи тоа за адекватна благодарност или почит за тоа што една жена значи во животот на едно семејство, брак, во животот на еден човек. И немам намера сега да повторувам нешто што сум го кажал пред една година и уште една година пред тоа, на ова исто место, во ова парче слободна територија наречено “прва кавадаречка колумна“. Мразам да се повторувам самиот себеси, иако знам дека и за сите останати празници во годината се случуваат истите нешта – празни зборови и лицемерје, како дефиниција за времето во кое живееме, време во кое реткост претставува едно искрено “Добро утро“. Време во кое ти е страв да го оставиш влечките пред врата. Смешно? Не. Тажно.

Текстов го пишувам во часовите кога ноќта излегува во пресрет на утрото. Денот веќе е запишан во календарот и се движи по некоја своја патека, додека надвор капат стреите навалени од завчерашниот тежок снег. Среда е, пазарен ден во Кавадарци. Истите луѓе, истите приказни, наведнати глави, исто како и лани, како и пред пет години, исто како и пред петнаесет години празни муабети. Свртиш ли грб – ти си следната тема. Проѕирно, просто, тажно… И никако не можам да ги разберам типовите кои по цел ден висат пред Домот на културата. Имаат ли тие луѓе куќа, семејство, другари, пријатели? Немојте само да ми речете дека немаат работа, дека е тешко времето, ова, она… Не е тоа одговорот. Милиони луѓе на овој свет се невработени и сиромашни, па сепак умеат понекогаш да му се израдуваат на животот. Каква ли е само таа енергија што ги тера да безделничат и бесцелно го трошат денот? Мора да е некоја лоша енергија. Многу лоша!

П.С. Во денот што го оставивме зад нас подарив CD со музика. Веќе знам дека по неколку дена ќе купам книга и знам кому ќе ја подарам. Не ми треба којзнае каква причина за да го сторам тоа. Да. Ќе купам една и за себе. За некоја ноќ слична на оваа. И така се додека кажаниот добар збор не помине од потреба во навика.

By

Марјан Т.

(прва кавадаречка колумна)

Мојата прва плоча беше “Sta bi dao da si na mom mjestu” од Bijelo Dugme. Моето прво CD беше “The Joshua Tree”од U2. Мојата прва касета не беше од никој. Беше празна касета, како створена за снимање музика по сопствен избор. А изборот се пополнуваше од постоечките радио станици, па што си снимил – си снимил. Ретко тука можеше да се дојде до цела песна. Особено не ги сакав радио водителите кои зборуваа на сред песна, изигравајќи музички сезнајковци и можеби поради тоа започнав да слушам “Диско селектор“ на тогашната Втора програма на Радио Скопје. Ма неее… Започнав да го слушам Драган Б. Костиќ поради добрата музика која ја “вртеше“ во својата емисија. И секако, поради музичките приказни кои ги раскажуваше патем. Од тука и моето “навлекување“ на радиото и како слушател и како креатор на илјадници часови радио програма.

Не се сеќавам точно која е првата книга што сум ја купил, но секако дека првите книги во мојата скромна библиотека се оние од основно училиште, добиени на крајот од школската година. Сеуште ги чувам и им се навраќам понекогаш, признувајќи преку нив во купот сеќавања кои тие книги ги чуваат и носат низ годините.

Читањето некако спонтано ги донесе стриповите во мојот живот. Сега знам дека тие се една од најбитните етапи во заокружувањето на мојот читачки поход, спроведуван најчесто скриен од љубопитните погледи и љубоморно чуван и негуван до ден – денес. Стриповите пак со себе повлекоа дружење со пишуваните (X-100) романчиња и списанијата посветени на музиката, културата и уметноста. Дневните весници се подразбираа и за нивното постоење во мојата читачка историја сведочат полните тетратки со исечоци.

Нормален дел од моето патување низ животот беа и велосипедите. Од првиот со три тркала, преку малиот велосипед со помошни тркалца, па никогаш непреболениот “пони“ до последниот повеќебрзинец кој ја “испушти душата“ пред некоја година. Размислувам деновиве, ете доаѓа пролет, ќе да е време за нов велосипед. Време е да продолжи со патувањето низ животот.

Неодминлив дел од живеачкава се и неколку улици низ градов. “Илинденска“ – како сведок на детството, летни маалски авантури кои завршуваа во летната бавча на “Стар Балкан“, првите гимназиски години, маалските клубчиња, првите рок албуми и синглови, првите заљубувања и освестувања по нив, првата средба со темната страна од животот и долгите ноќи исполнети со многу прашања, некои од нив неодговорени до денес; “Ресавска“ – битен, можеби најважен роднински сегмент, запознавање со малку поинакво соседство, “кружоците“ на баба ми и нејзините доживотни пријателки, големиот двор, високите борови на вујко ми и долгите летни карташки сеанси на неговите другари и пријатели и секако бурните детски и младешки денови со моите сестри – братучетките Цанка и Надица; “Индустриска“ – ја донесе првата сопствена соба, зачетоците на скромната библиотека, личната фонотека и сите останати ситници како своевидна архива на еден живот во еден град, донесе песни кои сеуште се пишуваат, донесе долги летни сиести со рок концерти и фестивали (посетени и организирани), одмори по мориња и езера, бурни музички средби во Клубот “Другари“, дружења и интервјуа со балканската рок елита, ги донесе “Баухаус“ и “Галерија“, донесе и малку поинакви одбележувања на родендени и 24-часовни разговори и празнења на винотеката и уште една средба со темната страна од животот, која непоканета призна и на оваа улица.

Засега последната улица во живеачкава и не е улица, туку арогантно наречена булевар и носи име на човек од кого мојата генерација, неколку пред тоа и неколку потоа проплакаа и трпат несогледиви последици. Го носи името на човек чии реализирани “реформи“ во државата која згасна пред дваесет години, ни го заебаа животот и го претвори во смешна живеачка. Неговите “реформи“ во образованието, економијата, политиката и културата направија до ден – денеска во државава да не стигнеме барем до позитивна нула. Човекот се викал Едвард Кардељ, од него се срами и неговата родена држава која одамна го смести во ѓубриштето на историјата, а мојата последна адреса го носи токму неговото име. Иронија? Не. Туку срамота поради фактот што во Кавадарци не се променети имињата на улиците чии наслови веќе дваесет години не му  припаѓаат на нашето живеење.

Мојата, засега, последна адреса, во животов донесе привидно осамостојување, тераса со најжесток поглед во градов,  донесе какво – такво прибежиште за книгите у музиката, за читањето и пишувањето, донесе долги, неоптоварени разговори и размисли, донесе и стравови, но и понекоја радост, донесе мое професионално занимавање со највредните нешта во човечкото постоење – културата и уметноста. Секако, донесе и случајни луѓе во истите тие култура и уметност, но за среќа, нивната минорност како карактери и заебанција од знаење за својата работа, оставаат доволно простор да не станат битен дел од мојата, па и од живеачката на некои мене драги луѓе. Едноставно, нивниот карактер и делување се подложни на брз заборав. Кавадаречката прашина уште побрзо ќе ги покрие.

П.С. Колумнава ја посветувам на мојот татко Павле. Кругот е затворен, сеќавањата за животот остануваат се додека има кој да ги раскажува. Тагата драстично се намалува знаејќи дека – каде и да си, сепак си во добро друштво кое ќе го донесе твојот конечен мир. Стари – до следното видување, кога и да е!

By

Марјан Т.

(прва кавадаречка колумна)

Читам деновиве книга и иако сум некаде на половина, знам дека не сум згрешил. Попатно дознав дека книгата има и македонско издание, но, јас ете го читам хрватското издание и тоа воопшто не ми пречи, затоа што книгата е добра и се радувам на секоја наредна прочитана страница. Книгата се вика “Љубов во време на колера“, а јас ја читам под насловот “Ljubav u doba kolere”. Авторот е писателот на сите генерации – Gabriel Garsia Marquez. Дали ја препорачувам? Ма секако! Пронајдете време, читајте ја и уживајте. До тука е мое, понатаму е ваше. Ако не ви се допаѓа, земете некоја друга книга и се така додека не ја пронајдете вашата книга. Јас мојата сеуште ја барам и не жалам поради тоа. Барајќи ја, запознав безброј карактери, земји, чудни води, уште почудни суштества, планети, неверојатни лични и општествени катастрофи, запознав и среќни луѓе, едноставни, меѓу нив и недефинирани типови, испржени мозоци, но и вонземна интелегенција, нови светови, запознав и сеуште запознавам, барајќи ја својата книга. И можеби оваа потрага е единствената која никогаш не ме направила несреќен и тажен.

Читам јас понекогаш и нешто друго освен книги. Читам етикети од шампони, средства за хигиена, упатства од никогаш неупотребени таблети, понекогаш додека варам супа ги читам рецептите на обвивката и откривам дека една обична супа, непознатиот автор предлага да ја претвориме во највкусниот можен специјалитет. Ма навистина, читам јас се и сешто, па така пред некое време прочитав неколку написи во еден дневен весник и ете, сеуште не можам да си го смирам стомакот, ми трепери снагата и се фаќам себеси како пцујам како никогаш пред тоа. Толку гласно и гласно! Ебати мизеријата од секојдневие! Ебати и насловите и поднасловите кои животот го сведуваат на наградна игра, погрешно срочен крстозбор и фотографија на некоја кутра убавица симната со најлоша резолуција од интернет.

Затоа продолжувам да ја барам својата книга и искрено кажано, баш и нешто не брзам да ја пронајдам. Продолжувам да се дружам со безбројните ликови од книгите, со најразлични судбини, со човечките фантазии и бескрајните црно бели страници исполнети со страст, трагедии, но и романтика и едноставна човечка среќа. Можеби и непоправливо грешам, ама некако грешењево ми се чини помалку болно од акањето кон лажниот врв на материјализмот, од дневното политиканство, од непотребното крварење, од бесмислениот кариеризам и лажниот сјај на златните ѓердани околу вратот.

Во меѓувреме, кришум се радувам на деновите кои доаѓаат и со себе ќе донесат неколку добри претстави, изложби, блог постови, книги, понекој добар концерт, се радувам на разговорите потоа, натопени со креативна страст и понекоја чашка добро вино, можеби добар коњак или прастара домашна. Добриот дух можеби сеуште се плаши да се врати во градов. Но затоа пак, во друштво на неколку пријатели, актери, уметници, кулинари, вечни студенти, другари од детство, луѓе кои немаат намера да се предадат, во друштво на оние кои не се плашат од утрешниот ден благодарејќи на својата лична слобода и добрата мисла водилка, добриот дух има кој да го пречека. Макар дошол заедно со мојата книга, секогаш ќе има некој да му посака добредојде и  со кого да испие една добра пијачка. И да наздрави за нас.

П.С. Беше ова еден скромен јубилеј на самонаречената – Прва кавадаречка колумна. Број 100 од нејзиното прво појавување пред читателската публика во тогашниот кавадаречки двонеделник “Тиквешка хроника“. И некако се стигна до број 70 на блогерајов. Ви благодарам на сите, кои случајно или намерно сте сопатници во блузирањево. Нема отстапување! Одиме понатаму!

By

Марјан Т.

(прва кавадаречка колумна)

Кавадарци – Град на културата! Една година за да се покаже што се знае и умее. И да се видат квалитетни национални продукти. Во културата и уметноста, се разбира. Дали до сега не се покажало колку се може (десетици имиња првенци на македонската и светската уметност и култура?!) или “титулата“ значи мотив, чекор напред или пак соодветна пропаст за културно – уметничките човечки и материјални ресурси на Кавадарци, најмногу поради лежерноста и неодговорноста која ја носат однапред одобрените средства. Пораз? Можеби е тоа претежок збор. Но, опасноста постои уште од самиот почеток на годината. Секако, што и да се случи, дефинитивен пораз нема и не смее да има, познавајќи ги луѓето кои ја носат на раце кавадаречката култура и уметност, со години наназад. Ама за победа?! Е тука немам гаранции и адекватен одговор. Немам, бидејќи не ги познавам механизмите на работа на разно – разните самонаречени театарски алтернативци (Туф, туф!), ликовните коктел авангардисти (Бре, бре!), тринотните музички андерграунд (комбинација џингрлака/компјутер/тресење глупости) славоносители, особено не ја познавам работата на таинствените ѓоамити невладини организации илити здруженија на (петмина) граѓани. Која ли беше дефиницијата за зборот “багра“? Како ли беше објаснувањето на зборот “тутурутки“?

Што сакав да кажам? Ах, да… И повеќе од интересни се кавадаречките културно – уметнички приказни. Нема сега да ве замајувам со нив, бидејќи немаме многу време, туку, ајде така да кажеме, да споделиме заеднички една експресна, турбо – брза ѓоамити анализа на состојбите во кои започнуваме една заокружена година во која Кавадарци ја има титулата – Град на културата во Република Македонија.

Првиот впечаток е дека некој има нешто против тоа Кавадарци годинава да биде центар на културните случувања во државава. Дали тоа е Охрид – најубавиот град на светот? Не! Туку недоквакани политички подлизурковци, самобендисани стомаклии во подарени фотелји, личности чиј личен интегритет завршува пред вратата на првиот набеден партиски апаратчик, климоглави единки кои место мозок имаат конопче, кое ако некој случајно го пресече ќе им паднат ушите.

Охрид е центар на македонската држава, култура, писменост, колевка на најголемите македонски мудреци, единствена убавина на која ни завидува светот. И тука завршуваат сите паранормални муабети, политички обоени, скандалозно насочени и против здравиот разум на секој еден кој носи глава на рамена во оваа држава – дека Охрид изгубил од едно Кавадарци во “борбата“ да се стане Град на културата. Да бе! Во Република Македонија! Кавадарци само доби шанса за едногодишен и со нешто помал стрес континуитет на она што го работел подолг период без некоја посериозна подршка од државата. И знаете што? Дебело, ама баш онака дебело сум навреден од таму едикој си партиски шалабајзер, кој ми “плукна во лице“ само затоа што така му наредил неговиот партиски лидер. Ебати и партии и политика. Ебати тоа сончогледите, со продадена душа за ситна пара, за вештачка лидерска насмевка, за прелагани пријатели, роднини, комшии и за излитена фотелјичка со расклимани тркалца.

И не дека сега јас нешто кажувам што вие не го знаете, туку само си поставувам прашања пред себе и си велам тивко – Која е целта на безличните анонимни флеки, ако не уште една упропастена година во докажување во нешто кое и не смее да се доведува во прашање, нешто кое се вика КУЛТУРА и УМЕТНОСТ.

И додека ситнопартиските интереси се претвараат во државна грижа, додека сите не заробува колективна склероза, се појавува уште едно тивко изговорено прашање – Ќе има ли овој град доволно мудрост, море и доволно храброст, оваа година во која е прогласен за Град на културата, да ја истера без провинциско чукање во гради, без одземање на заслугите, без квазименаџерски медиумски топорења, без банално собирање на ефтини политички поени???

Ако успееме да ги избегнеме предмалку напишаните (и прочитани) античовечки, антидемократски и тоталитарни папазјании, имаме добра шанса. Шанса на крајот од оваа година да кажеме – Да, Кавадарци е град на културата! Го можеме ли тоа?

П.С. И последниот снег во Кавадарци не успеа да ги покрие градските негативности, “мудростите“ на локалните џанки филозофи, не успеа да ги покрие апла симптомите на провинциска касаба. Не дека сега светот се претворил во идеално место за живеење, ама упорно скитајќи низ медиумите (печатени, електронски, интернет…) не успеав да пронајдам ниту еден напис/допис/мислење/колумна/есеј од тоа “драпај си меот“ кавадаречките интелектуалци и ѓоамити мислители, демек луѓе од перо/четка/маус/тастатура/збор и уште подемек луѓе на кои им вреди нешто зборот во таканаречената кавадаречка чаршија. А бе ниту збор од личен став за состојбите во кои секојдневно си го тераме животот. И што сега? Ништо! Одиме натаму! Еден ден, ама еден стварно убав ден…

By

Марјан Т.

(прва кавадаречка колумна)

Долго ми требаше да се јавам првпат годинава. Не од што нема теми, туку од што некако ми стана досадно да предупредувам, да покажувам со прст на негативностите во Кавадарци и околу него, да редам текстови и текстови со надеж дека ќе се помрднеме барем милиметар од духовната и социјална кал во која забраздивме, а за тоа ама баш никому не му е гајле. На човек му доаѓа да се запраша: А бе стварно, гајле ли му е на некој за се што ни се случува секојдневно?!

А ни се случуваат еден куп работи. Од безвезалниот, антидемократски, нечовечен, робовладетелски и моронски закон против пушењето и уште поважно – против пушачите, па се до кавгите на локалните и нешто пошироко политичари, чиј речник се почесто наликува на прераскажување на последната епизода од омилената сапунска серија. Ни се случува економска, политичка и човечка криза во која државата доцни со платите на сопствените вработени, во која транзиционите богаташи и сопственици на разно-разни сомнително стекнати фабрики, компании и слично и не им исплаќаат плати на сопствените вработени, криза во која социјални случаи стануваат и вредни луѓе, но и криминалци со досиеа(?!), криза во која некој се осмели кулминација на културните случувања да нарече популистички дочек на Нова година на руиниран плоштад.

Колумнава би можел да ја завршам со згрозување од однесувањето на протагонистите во една од епизодите наречена седница на општински совет, кога бивш градоначалник глуми невин и загрижен советник, притоа ладнокрвно и безобразно заборавајќи ја катастрофата која ја остави зад себе, во вистинска смисла на зборот. За жал на сите нас, кои се почесто не сме ниту епизодисти во градското живеење, кадрите кои останаа од неговото деветгодишно тулумарење и практикување власт, а кои новата власт “великодушно“ ги остави да се клацкаат во фотелјите, почнуваат да покажуваат чија школа се и во каква провалија можат да не повлечат сите, сосе законот против пушењето и новиот кеј на Луда Мара.

И повторно колумнава добива потврда на својот наслов, бидејќи блузот е токму тоа – музика произлезена од тагата, несреќата и безперспективноста. И доста е, нема попување, нема мудрување, туку само обична и едноставна желба да се пресече и да се тргне барем за чекор подалеку од дното кон кое дваесет години не туркаат еден куп политички, економски, културни и останати мудросерци, чија пак цел е повеќе од провидна – да се истурка мандат или два, а граѓанството кое го дава мандатот и онака останува со прстот во уста. До следните избори, плакати со нашминкани, испеглани и искезени фаци и излитени ветувања, кои никогаш и никој нема намера да ги оствари. Не е така? Нека го докаже некој спротивното!

П.С. Кавадарци има само еден јавен градски клозет. Скоро реновиран. И тој работи само за време на пазарните денови, што би му дошло само во среда, петок и недела до кај три попладне. По се изгледа другите денови никој, случајно или намерно, затекнат низ градот и нема потреба од нужда. Или пак колективно сме фатиле некој тежок запек. Тоа важи за обичното граѓанство на нашава (не)среќна паланка. А оние кои најмногу мудросерат, своите тешко преработени софри, ги празнат во позлатени шолји, чиј лажен сјај најчесто остава траги на чуствителните задници, навикнати на меки и подарени фотелји. И така во круг едно дваесет години – од опозиција до власт, од власт до опозиција и долготрајна, море вечна мочана транзиција.

By

Марјан Т.

Имам еден куп прашања, само уште да има некој да ми одговоре, па некако да се снајдам… Нели, блогерајот не е само напиши пост и се ќе биде во ред. Еве неколку прашања, па ако има некој малку да ми помогне:

- Како да побарам некој да ми стане пријател?

- Како да запишам  кои ми се пријатели и сите да го гледат и знаат тоа?

- Како да ставам колку ми е посетен блогот?

- Ма ме интересират мене уште еден куп работи, ама гледам многу блогери поставуват милион прашања и нема кој да им одговоре.

Марјан Т.